Ég var um daginn að hugsa um sameiginlegt minni samfélaga og hvernig einstaka atburðir verða að sameiginlegum tengipunktum, andartökunum sem blaðamenn geta haft vinnu áratugum saman við að rifja upp hvar þeir voru á þessu tiltekna andartaki eða spyrja aðra að því sama. Ellefti september er príma dæmi um framangreint, önnur svipuð andartök eru dauði Díönu, fall múrsins, menn á tunglinu, morðið á kennedy...

Og sama hversu margir skrifa um hvar þeir voru, hvað þeir voru að gera, hvernig þeim leið, hvaða áhrif þetta hefur haft á þá, þá er eins og uppsprettan verði aldrei þurrausin og eins og fólkið sem upplifði atburðina með þeim sem segir frá fái aldrei leið á því að heyra einhvern annan kryfja reynslu sína.

Samt er ekki eins og stórfenglegar framfarir eigi sér ekki stað reglulega og fólk sé ekki drepið oft á dag án þess að það hljóti neina sérstaka athygli. Afhverju ætli þessir atburðir og ekki einhverjir aðrir skipta okkur svona miklu máli, afhverju þetta láti okkur fá á tilfinninguna að að eitthvað stórfenglegt eða ógnvænlegt hafi gerst?

Ég held að það sé vegna þess að þessi andartök séu það sem mætti hæglega kalla óspjölluð. Andartök sem við höfum enga forskrift fyrir, sem við höfum ekki verið að vænta í sameiningu, sem engin umræða, sjónvarpsþættir, kvikmyndir, lagatextar eru búin að búa okkur undir. Þetta eru þessi sjaldgæfu andartök þegar stórir hópar fólks vita ekki hvernig þeim á að líða.

Hinn vestræni nútími einkennist af leitinni að forskrift. Við erum miklu oftar að einbeita okkur að því hvernig okkur á að líða en hvernig okkur raunverulega líður. Núorðið þarf háskólamenntaða sérfræðinga til að finna út hvernig fólki raunverulega líður, svo vel forrituð erum við orðin.

Allar stóru stundirnar hafa löngu verið teknar og skilgreindar. Fyrsti kossinn, fyrsta ástin, fyrstu svikin, fyrsta afbrýðissemin, dauðföll foreldra og ástvina... Jafnvel börn eru ekki ósnortin. Vinsælasta afþreyingarefnið áratugum ef ekki öldum saman hafa verið misvel dulbúnir primer-ar. Hreinar sjálfsprottnar tilfinningar eru orðnar álíka sjaldgæfar og hafernir. Við erum alltaf að leitast við að sammælast um það hvernig upplifa skuli þetta eða hitt, hvort hinar eða þessar tilfinningar þurfi uppfærslu við á tímum breytts efnahags og þjóðfélagsskipunar.

Bækur, sjónvarp, þjóðsögur, kvæði, goðsagnir... Ein stór tilraun til að sammælast um hvernig megi sem best koma böndum á tilfinningar, hvernig eigi að beina þeim í kunnuglegan farveg, orða þær þannig að umhverfið þekki þær og maður þekkist sjálfur af öðrum.

Speisaðasta tilhugsun sem ég veit um er að upplifa fyrsta kossinn eða fyrstu ástaratlotin án þess að hafa heyrt um slíkt áður, án þess að hafa beðið eftir andartakinu árum saman. Án þess að hafa verið forritaður til að búast við ákveðnum hlutum. Ég er búin að vera upptekin af tilhugsuninni síðan ég sá The Blue Lagoon. Án þessa athyglisverða vínkils hefði myndin sjálfsagt verið enn meira krappí en hún var.

Frásagnir af því hvernig fólk nálgast ný fyrirbæri eru sömuleiðis alltaf vinsælar. Hvernig framfarir sem okkur þykja sjálfsagðar í dag komu fólki fyrir sjónir á árdögum sínum. Ég snerti fyrst á internetinu þegar ég var minnir mig 13 ára. Internetið í augum þrettán ára skólastelpu árið 1991 var algerlega nýtt og óskilgreint fyrirbæri. Þegar ég byrjaði að nota internetið var ekki einu sinni klám á því. Tja, í mesta lagi ASCiipron. Og tólf árum síðar undra ég mig ennþá á þessum hálftíma inná skólabókasafni þar sem ég sendi fyrsta meilinn minn til rússneskrar stelpu sem ég skrifaðist svo á við í nokkur ár. Þessi hálftími þegar in-ter-net-ið var nýtt.

Samt erum við öll að leita að ósnertum eyjum, jafnt í bókstaflegri merkingu sem ekki. Nýjum upplifunum, hvort sem það eru nýjir staðir í veröldinni eða innra með okkur. En um leið og við teljum okkur hafa höndlað eitthvað hefjumst við handa við að skilgreina það, mæla og vigta og endum oftar en ekki á því að leita að öðrum sem hafa upplifað hið sama til að fylkja okkur með.

Ég spái því að það eigi eftir að taka heimsbyggðina nokkra áratugi að sammælast um ellefta september. Ég spái því að eftir nokkra áratugi muni menningar- og sálfræðilegi vinkillinn á ellefta september njóta margfalt meiri athygli en atburðirnir sjálfir. Ég spái því sömuleiðis að ég verði sjálf enn í leit að óspjölluðum andartökum.