Ég er að lesa The Post-Subcultures Reader þessa dagana og velta mér upp úr því hvernig fræðimenn (aðallega félagsfræðingar en líka bókmenntafræðingar, fjölmiðlafræðingar, og listfræðingar) í dag greina og skilja það sem hefur lengst af verið kallað ,,subculture” en gengur í seinni tíð einnig undir öðrum nöfnum. Ein helst gagnrýnin á eldri nálganir, ef ég skil þetta rétt, er sú að það hafi verið sterk tilhneiging til að líta á ,,subculture” sem einfalt línulegt fyrirbæri með skýr pólítískt markmið, sbr. nálgun Heibdigge. Ennfremur þykja skilgreiningar CCCS skólans (Centre for Contemporary Cultural Studies við Háskólann í Birmingham) á fyrirbærinu subculture yfirleitt of afmarkaðar, mörk menningar (sub eða ekki) í raunveruleikanum/daglegu lífi séu og hafi verið mun meira fljótandi en niðurnegld. Nálgun CCCS skólans virkar skv. þeim fræðimönnum sem skrifa í Readerinn ekki á nútímann, ekki á tímum hnattvæðingar og stóraukinna samskipta heimshornanna á milli. Í formála leyfa ritstjórar sér ennfremur að efast um að heimurinn hafi nokkurntíman verið jafn einfaldur og þeir sem mótuðu fræðin á áttunda áratug 20. aldar hafi viljað telja. Nútíminn eigi mun meira sameiginlegt með ,,supermarket of style” pælingu Polhemus (Streetstyle: 1994). Þeir fræðimenn sem flestir líta til í dag hvað varðar póstmóderníska nálgun á ,,subculture” eru Bourdieu , Judith Butler og Maffesoli og virðast þau af þeim greinum sem ég er búin að lesa vera páfar greinahöfunda í þessum reader. Jafnframt eru meðfram hugtaki subculture orðin til ný hugtök á borð við channels, subchannels, temporary substream networks, neo-tribes, clubcultures. Þessi hugtök hafa mismunandi áherslur, lýsa mismunandi atriðium en geta líka virkað saman.

Það er Sarah Thornton sem þróar Cultural Capital hugtakið.Verðmæti höfuðstólsins liggur í því að þeir sem búa að honum geta notað hann til að vera meðvitaðir um hvað sé kúl og sú vitneskja gerir mann kúl. The important implication that arises from this is that subcultural capital is valuable by virtue of its exclusivity: hence, as new subcultural sounds and styles emerge they must be prevented from being continually coveted and appropriated by the ,,mass”. (Úr formála The Post-Subcultures Reader, bls. 9) Á sama tíma spila fjölmiðlar þó stórt hlutverk hvað mótun, afmörkun, ímynd subculture varðar. Thornton argues that various forms of media, through promoting (flyers), reviewing (music papers), and sensationalizing (tabloids), actually aid what are initially diverse and diffuse cultural fragments to cohere as recognizably defined subcultures, effectively emphasizing their rebellion status and prolonging their existence. (Úr formála The Post-Subcultures Reader, bls. 8). Hvernig virka þessi tvö sjónarmið saman? Það hljóta að vera einhverjir árekstrar þarna á milli?

Butler fjallar um gender, hvernig það sé tilbúið hugtak, hún talar um ,,Performative fabrications LeBlanc, sem ég hef áhuga á að notast við, er ein þeirra sem vinna með hugmyndir Butler.

Ég er hrifnari af þessum kenningum um að hlutirnir sé flóknari en haldið hefur verið fram en ýmsu því sem ég hef lesið hingað til. Og þrátt fyrir að mikið af þeim séu viðbrögð við því að eldri kenningar hafi alls ekki kompjútað lengur á tímum hnattvæðingar þá held ég að það komi alls ekki í veg fyrir að það megi beita þeim á hluti sem voru að gerast í kringum 1980. Þessi nýrri sjónarmið hvar varðar subculture eru þar að auki mér mun gagnlegri í minni ritgerð en eldri kenningar sem byggja á meðvitund um stétt og valdabaráttu henni tengdri. Ég verð því greinilega að taka mið af bæði eldri og nýrri kenningum. Bæði Gramski og Thornton/Butler/Maffesol.

Póstmódernískar kenningar Maffesoli eru athyglisverðar. Hann bendir á það í dag myndum við hópa á öðrum forsendum en þeim sem hafa lengst af verið hefðbundnar, s.s. í stað þess að skilgreina okkur eftir stétt, kyni eða trú þá myndum við núna lítil samfélög byggð á neyslumynstri. Þetta á að mínu mati algerlega við íslenska pönkið. Hugmyndir hans um tribes, sem ,,integrative” og ,,distinctive” á sama tíma í stað þess að vera annað hvort exclusive eða inclusive, munu samt held ég ekki virka. Held að þær muni reynast eiga meira við nútímann en Ísland fyrir aldarfjórðungi. En, viðtölin og nánari rannsókn munu leiða það í ljós.

Í grein sinni í The Post-Subcultural Reader vill Clark meina að pönkið hafi verið síðasta klassíska subkúltúran. Sjónarmið hans er athyglisvert, hann vill meina að pönkið hafi gengið svo langt að það að markaðurinn hafi náð að innlima það hafi bundið endi á frekari tilraunir í þessa átt.

Er til íslenskt orð yfir subkúltúr? Í glósum frá Þórhalli Guðlaugssyni, lektori við Hí er talað um undirmenningu versus grunnmenningu. Mér finnst það harla leim þýðing. Veit einhver um betri þýðingu eða hefur einhver skoðun á þessu?