Ég las Börnin í Húmdölum eftir Jökul Valsson um daginn. Mig hafði lengi langað að lesa þessa bók og þegar DV hringdi einu sinni sem áður einhverntíman rétt fyrir jólin til að spyrja mig spurningar dagsins: hvaða bók úr jólabókarflóðinu mig langaði mest að lesa, þá tiltók ég Húmdalabörnin. En fékk ég hana í jólagjöf? Nautsj! Skyldmenni mín liggja greinilega ekkert sérstaklega yfir Dévaffinu. Mamma Jonna aftur á móti hafði pata af því að mig langaði að lesa hana og kom með hana til mín þann þriðja í fótbroti, en hún hafði tekið hana til eigin lesturs á bókasafninu. Og hefst þá útlistunin á því hvað mér finnst um Börnin í Húmdölum

Fyrir það fyrsta þá fannst mér hún vera mjög spennandi. Hún er mjög sjónrænt skrifuð, allir sem hafa horft á Matrix eða Stuðboltastelpurnar skilja hvernig á að sjá fyrir sér allar senurnar þar sem krakkarnir takast á við hvort annað eða skrýmsli með hugarorkunni einni, fljóta í loftinu, fljúga jafnvel o.s.frv.. Ég held það sé rétt sem stendur á bókarkápunni (og mig minnir að margir umfjallendur/gagnrýnendur hafi tekið undir þetta) að bókin slái nýjan… tón í íslenskum bókmenntum. Það er hinsvegar alltaf erfitt að vera forgöngumaður og ég skil eftir að hafa lesið bókina afhverju henni var ekki almennt tekið sem því meistaraverki sem hún í rauninni er. Ég segi meistaraverk vegna þess að þrátt fyrir það að ég hafi reglulega getað fett fingur út í óþjált orðalag eða ófullnægjandi persónusköpun þá rúmast milli spjalda kápunnar sannfærandi heimur sem lýtur eigin lögmálum og er þrususpennandi. Ég hinsvegar held að bókagagnrýnendur fjölmiðlanna hafi hinsvegar yfirleitt ekki þann teiknimyndafantasíubakgrunn sem greinilega bæði ég og höfundurinn deilum. Úlfhildur Dagsdóttir gaf bókinni auðvitað góðan dóm en ég man eftir því að Stúdentablaðið beinlínis slátraði henni og af netinu að dæma virðast aðrir gagnrýnendur ekki alveg hafa verið að ná henni. Þannig er það nú bara.

Það er alveg rétt sem margir gagnrýnendur agnúast út í, börnin tala á köflum óþarflega fullorðinslega. En, hefði höfundur látið börnin tala nákvæmlega eins og sjö ára börn tala, hefði bókin þá ekki misst marks? Bókin er ætluð fullorðnu fólki, því er eðlilegt að barnamálið sé þýtt að einhverju leyti yfir á fullorðnsku til þess að fullorðnir lesendur hnjóti ekki um aðra hverja setningu. Þessi börn eru hvort sem er hugarfóstur höfundarins, þau voru aldrei til. Krafan um það hvort þau tali í raun og veru eins og raunveruleg 7 ára börn er því ekki bara smásmuguleg heldur hreinlega óþörf.

Fyrir þá sem ekki hafa lesið hana þá segir bókin frá barnahóp sem byggir, ásamt foreldrum sínum að sjálfsögðu, risastóra blokk í útjaðri Reykjavíkur. Það er augljóst að þessa blokk byggir ekki rjómi samfélagsins heldur fólk sem bæði hefur tekjur undir meðallagi og þarf að takast á við afleiðingar þess, bæði efnahagslegar og félagslegar. Börnin verða útundan í baráttu foreldranna við heiminn nema í þau skipti sem þau verða fórnarlömb þeirrar streitu sem aðstæður foreldranna geta af sér.

Það kemur fljótlega í ljós að ekki er allt með felldu í blokkinni. Veggirnir hafa hjartslátt og það eru skrýmsli í skápunum. Hluti barnanna myndar bandalag sem reynir að komast að því hver sér orsök þessa og rekja hana fljótt til illa útlítandi gamallar konu og undarlegs barnabarns hennar. Og eins og í góðum skandínavískum barnabókmenntum þá kemur í ljós að gamla konana er engin norn þótt hún sé ljót, hún er fórnarlamb aðstæðna. Undarlega barnabarnið hennar er hinsvegar illskan holdi klædd og hann ætlar að drepa alla í blokkinni. Bókin fjallar svo um það hvernig barnahópurinn reyndir að yfirbuga undarlega strákinn Inn í söguþráðinn fléttast sagan af því hvernig vandamál innan fjölskyldna barnanna annað hvort leysast eða versna og hvernig illskan nær börnum úr blokkinni á vald sitt.

Það sem er athyglisvert við þessa bók er að gagnstætt því sem gerist í hefðbundnum hrollvekjum þá fer afar illa fyrir hluta bæði barnanna og foreldra þeirra. Það er ekki nóg að vera saklaus og góð aðalpersóna til þess að komast lifandi af með mömmu og pabba í heilu lagi. Á lokametrum sögunnar slátrar höfundurinn saklausum persónum bæði hægri og vinsti. Það finnst mér gott. Þar að auki eru verstu skrýmslin ekki þau sem læða slímugum örmum út á milli skáphurðanna á nóttunni. Verstu skrýmslin eru þau sem standa börnunum næst. Slímug skrýmsli er nefnilega hægt að stinga með blýöntum og höggva í spað. Erfiðara er að eiga við stjúpa sem vilja liggja ofan á stjúpdætrum sínum og pabba sem berja, mömmur sem liggja þunglyndar inn í rúmi og vilja að börnin hangi úti allan daginn til að vera ekki fyrir og mömmur sem elska áfengi meira en börnin sín. Foreldrarnir eru þau skrýmsli sem eru óvinnandi og eina ráðið til að losna við ofbeldi frá þeirra hendi eru felur og lygar. Þegar skrýmslahryllingnum lýkur í endann á bókinni þá er erfitt að hugsa ekki til þess með sorg í hjarta að líf flestra barnanna hrekkur að öllum líkindum aftur í sama sökkí farveginn .

Þessari bók ætti í raun að vera beint að börnum á aldrinum 7-11 ára sérstaklega. Ég nefnilega held að þau hafi upp til hópa mun betri forsendur en fullorðnir til að skilja hana og njóta. Hún var hinsvegar markaðssett sem bók fyrir gáfað fullorðið fólk og bæði kápan og kynningin aftan á henni eru í stíl við það. Þetta verður líklega ein af þeim bókum sem heppnir litlir bókaormakrakkar rekast á og muna eftir alla sína ævi.